Ман хондани калимаҳоро дар ёд дорам метастазҳои мағзи сар дар телефони ман дар байни ҳолатҳои ҷарроҳӣ. Вақте ки паём расид, долони беморхона дар атрофи ман ритми оддии худро идома дод. Дарҳо кушода ва баста шуданд. Троллейбус ба тарафи театри навбатӣ ҷуръат мекард. Дар ҷое дар поёни долон садои пейджер садо дод ва ман дар ҷавоб садои пойро шунидам. Меҳвари ҳаёти ман боло карда шуд, аммо биное, ки дар гирду атрофам буд, нодида ба назар мерасид.
Ман паёмро бори дигар хондам, гӯё такрор метавонад маънои онро тағйир диҳад. Пас аз чанд дақиқа ман дастҳоямро шустам, ниқобамро бастам ва ба театр баргаштам. Асбобҳо ба кафи ман бо пайдарпаии шинос гузаштанд: соркунанда, биполярӣ, клип. Дастҳои ман ҳаракатҳоеро, ки қаблан ҳазорҳо маротиба машқ карда буданд, пайравӣ мекарданд.
Он субҳ варам сар нашудааст. Ман аз омӯзиши худ медонистам, ки хеле пеш аз пайдо шудани ин калимаҳо дар телефони ман, равандҳои биологие, ки онҳоро ба вуҷуд меоранд, дар дохили бадани модарам ҷараён доштанд.
СДар он рӯзи муҳим, ман дар бораи он фикр мекунам, ки пошхӯрӣ аксар вақт ногаҳон эҳсос мешавад, аммо дар системаҳои зинда ин хеле кам аст. Он чизе, ки ба назари мо ҳамчун нокомии ногаҳонӣ менамояд, одатан намоёншавии таъхири шиддат аст, ки тӯли солҳо ҷамъ мешавад.
Ин намуна дар саросари биология ва психология такроран пайдо мешавад. Он чизе, ки субот аз берун ба назар мерасад, системаҳои пинҳонии шиддатро азхуд мекунанд – он чизеро, ки физиологҳо гомеостаз меноманд – то он даме, ки қобилияти ҷуброн кардани онҳо ниҳоят зиёд шавад. Назарияи системаҳо инро ҳамчун ҳаракат ба сӯи гузариши интиқодӣ тавсиф мекунанд. Вақте ки ҳадди ниҳоӣ гузашта мешавад, тағирот метавонад ногаҳон ба назар расад, ҳатто вақте ки ноустувории асосӣ афзоиш меёбад.
Схемаҳои асаб дорои қобилияти аҷибе барои аз нав ташкил кардани худ дар посух ба вайроншавӣ мебошанд
Аксари саратонҳо тавассути ҷамъшавии тадриҷии мутатсияҳо дар дохили ҳуҷайраҳои алоҳида, тағир додани механизмҳое, ки одатан афзоиш, тақсимот ва таъмирро танзим мекунанд, пайдо мешаванд. Бо вуҷуди ин, мавҷудияти ин мутатсияҳо дарҳол бемориро ба вуҷуд намеоранд. Ҳуҷайраҳои гирду атроф иҷро кардани нақшҳои худро идома медиҳанд, системаи масуният бисёр ҳуҷайраҳои ғайримуқаррариро нест мекунад ва меъмории бофта барои нигоҳ доштани функсияи узв ба таври нозук худро аз нав ташкил мекунад. Аз ин рӯ, варам метавонад дар тӯли солҳо афзоиш ёбад, дар ҳоле ки узв аз ҷиҳати функсионалӣ солим боқӣ мемонад. Шахсе, ки онро мебардорад, метавонад худро комилан хуб ҳис кунад, то он даме, ки ин мувозинат ниҳоят зиёд карда шавад.
Дар майна ин динамика махсусан ҷолиб мегардад. Баръакси бисёр бофтаҳои дигар, схемаҳои асаб дорои қобилияти назарраси азнавташкилдиҳии худро дар ҷавоб ба вайроншавӣ, баъзан ҳатто пас аз талафоти амиқи сохторӣ нигоҳ доштан. Омосҳои мағзи сар на танҳо бофтаҳои атрофро фишурда ё нобуд мекунанд. Ба ҷои ин, ҳуҷайраҳои варам мустақиман бо микросхемаҳои асабҳои атроф мутақобила мекунанд, ба фаъолияти электрикии майна ҷавоб медиҳанд ва ба шабакаҳои мавҷуда ворид мешаванд.
Дар бемороне, ки варамҳои онҳо ба кортекси забон ворид мешаванд, сабтҳое, ки ҳангоми ҷарроҳӣ гирифта шудаанд, фаъолияти марбут ба нутқро нишон медиҳанд, ки берун аз минтақаҳои маъмулан барои забон масъуланд. Вақте ки варам схемаи маҳаллиро вайрон мекунад, шабакаҳои ҳамсоя барои кӯмак ба нигоҳ доштани кор ҷалб карда мешаванд. Аз ин рӯ, коркарди забон дар тамоми системаи васеъ паҳн мешавад, зеро майна кӯшиш мекунад, ки функсияро нигоҳ дорад.
Барои муддате, ин азнавтақсимкунӣ имкон медиҳад, ки маърифат ба таври мӯътадил кор кунад. Ҳатто вақте ки беморӣ дар дохили сохторҳое, ки ин қобилиятҳоро дастгирӣ мекунанд, беморон метавонанд сухан гӯянд, мулоҳиза кунанд ё дар муҳити худ паймоиш кунанд. Танҳо вақте ки система дигар бори дигар тақсим карда наметавонад, халалдоршавӣ ногаҳон аён мегардад.
Твокуниши майнаи ӯ ба фишори равонии устувор аз рӯи ҳамин принсип амал мекунад. Ҳангоме ки гормонҳои стресс фаъолиятро дар мағзи сар тағир медиҳанд, назорат тадриҷан аз шабакаҳое дур мешавад, ки дар маркази кортекси префронталӣ ҷойгир шудаанд, ки мулоҳизаҳои чандир ва қабули қарорҳои дидаю донистаро дастгирӣ мекунанд. Дар айни замон, системаҳои гиппокампалӣ, ки одатан хотираи контекстиро таъмин мекунанд, камтар таъсирбахш мешаванд. Ба ҷои онҳо, таъсири бештар ба схемаҳои марбут ба одат ва реҷа, алахусус дар дохили стриатум мегузарад.
Муҳимтар аз ҳама, ин тағиротҳо дар аввал патологиро эҳсос мекунанд. Баръакс, онҳо аксар вақт ҳамчун интизом ё ҳосилнокӣ зоҳир мешаванд. Дар зери фишори музмин, шумо метавонед соатҳои дарозтар кор кунед, диққати бештарро ба масъулиятҳои таъҷилӣ равона кунед ва фаъолиятҳоеро, ки фавран зарур нестанд, ба таъхир андозед. Азбаски иҷрои берунии шумо нигоҳ дошта мешавад, шиддати аслӣ ҳам барои шумо ва ҳам барои онҳо ноаён боқӣ мемонад. дар атрофи шумо.
Маҳз дар як давраи стрессии ҳаёт буд, ки як донишҷӯи докторантура дар ниҳоят ба дидани ман ба клиника омад ва хавотир буд, ки шояд дар майнааш чизе нодуруст бошад. Дар давоми ҳафтаҳои охир, ин зани ҷавон як қатор хатогиҳои хурд, вале ташвишоварро аз сар гузаронд. Дар миёнаи муаррифии тадқиқот, вай риштаи баҳси худро гум кард ва сарфи назар аз хуб донистани мавод барои идома додан мубориза бурд. Бори дигар вай ҳангоми рондани мошин бо масири қаблан садҳо бор тайкардааш аз гардиши шинос канда шуд ва чанд сония намефаҳмид, ки чаро дар роҳи нодуруст қарор дорад.
Бисёр вақт, шиддат аз ҷониби онҳое, ки осебпазиртаранд ва камтар қодиранд, ҷаббида мешаванд муқобилат кунед
Ба ҷои тафсири ин таҷрибаҳо ҳамчун сабаби стресс ё хастагӣ, вай ба тасаввур кардани тавзеҳоти неврологӣ шурӯъ кард. Шояд дар он варам бесадо калон мешуд. Эҳтимол, хатогиҳо ба марҳилаҳои аввали таназзули маърифатӣ ишора мекарданд. Эҳтимолияти осеби пинҳонӣ ба ӯ назар ба он, ки шароити кораш метавонад тағиротро шарҳ диҳад, қобили эътимодтар ба назар мерасид. Дар тиб ба мо таълим дода мешавад, ки дар дохили бадан бемориҳоро ҷустуҷӯ кунем; аксар вақт фаҳмидани он, ки муҳитҳо чӣ гуна фаъолияти ақлро тағир дода метавонанд, душвортар аст.
Хушбахтона, тасвири вай комилан муқаррарӣ буд. Ягон масса, варам ва ягон аномалияи сохторие вуҷуд надошт, ки аломатҳои тавсифкардаи ӯро ҳисоб карда тавонад. Аз нуқтаи назари неврологӣ, сканҳо эътимодбахш буданд. Аммо таҷрибаҳое, ки ӯро тарсонданд, воқеӣ буданд ва шарҳро талаб мекарданд.
Вақте ки вай баъдтар моҳҳои пеш аз ин ҳодисаҳоро тавсиф кард, достони ӯ бо мулоқоте оғоз шуд, ки бояд муқаррарӣ бошад. Роҳбари вай инро пешниҳод карда, гуфт, ки директори аспирантура барои равшан кардани интизориҳо ширкат хоҳад кард. Дар аввал сухбат ба назар расмй менамуд. Онҳо ба ӯ барои омадан ташаккур гуфтанд ва дар бораи стандартҳо, рақобатпазирӣ ва аҳамияти нигоҳ доштани суръат сухан гуфтанд.
Ҳангоме ки вай вохӯриро ба ман тавсиф кард, чизи ҷолиб ин буд, ки чӣ тавр забони академики калон тадриҷан тағйир ёфт. Таъхир дар пешрафти бемори ман ҳамчун “намунаҳо” тавсиф карда шуданд. Саволҳое, ки вай дар бораи назорат ба миён гузошта буд, ҳамчун аломатҳои «вобастагии» ӯ бознигарӣ карда шуданд. Ҳеҷ кас овози худро баланд накард, аммо то охири вохӯрӣ, мушкилоти барномаи докторӣ ба гунае аз рӯи саволҳо дар бораи устувории ӯ бозтоб ёфт. Шояд шумо ин динамикаҳоро худатон дида бошед. Дар муассисаҳои иерархӣ, шиддат хеле кам ба сӯи шахсони дар қудрат буда боло меравад. Аксар вақт, он аз ҷониби онҳое, ки осебпазиртаранд ва камтар қодиранд, ҷаббида мешаванд муқобилат кунед.
ИПас аз вохӯрӣ, бемори ман ба ман нақл кард, ки чӣ тавр хобаш кӯтоҳ шуд, ғизо номунтазам шуд ва чӣ гуна ӯ аз корҳои фароғатӣ даст кашид, то вақти бештарро ба таҳсил сарф кунад. Диққати вай ба талаботҳои фаврӣ маҳдуд шуд ва барои муддате стратегия кор кард. Он камбудиҳо, ки ӯро тарсонданд, аввалин аломатҳои намоён шудани шиддат буданд. Онҳо лаҳзаеро қайд карданд, ки системаи асаб, ки муддати тӯлонӣ ҷуброн мекард, дигар кӯшишро нигоҳ дошта наметавонад.
Пас аз он ки ман ӯро итминон додам, ки ягон далели варам ё ихтилоли дегенеративӣ вуҷуд надорад, шарҳи ҳақиқии нишонаҳои ӯро баррасӣ кардан осонтар шуд, гарчанде ки қабули ӯ на ҳатман осонтар буд.
Бо вуҷуди ин, пас аз чанд моҳ вай ба клиника баргашт ва ба ман ташаккур гуфт. Вай қайд кард, ки чӣ гуна пас аз сканҳо вазъ беҳтар шуд. Бо рӯҳбаландии оила ва дӯстон, вай ислоҳоти хурде ворид кард: баъзе ӯҳдадориҳоро коҳиш дод, шакли мунтазами хобро барқарор кард ва тадриҷан реҷаҳои реҷаи худро дубора ҷорӣ кард, ки як вақтҳо рӯзҳои ӯро тартиб дода буданд, аммо дар моҳҳои фишори шадид аз байн рафта буданд.
Ақле, ки муддати тӯлонӣ ҷуброн мекард, мувозинати худро барқарор кард
Такмилҳо тадриҷан буданд. Корҳое, ки як вақтҳо ба таври номутаносиб серталаб буданд, оҳиста-оҳиста ба миқёси шиносашон баргаштанд. Хондан, тамаркуз кардан ва сухан гуфтан дигар чунин талошро эҳсос намекард. Сӯҳбатҳо бидуни зарурати машқ кардани ҷумлаҳои дохилӣ пеш аз суханронӣ сурат мегиранд. Тардидҳои хурди маърифатие, ки ӯро ба ташвиш оварда буданд, аз байн рафтан гирифтанд.
Гӯш кардани вай, ки ин тағиротҳоро тавсиф мекунад, ба ман чунин менамуд, ки чандирии маърифатии ӯ бармегардад. Таваҷҷуҳи вай боз ҳам васеътар шуд, ки дар хотир нигоҳ доштани ғояҳои сершумор ва бидуни саъю кӯшиш байни онҳо ҳаракат кардан осонтар шуд. Он чизе, ки ба назар ангезаи нав ба назар мерасид, дар асл барқарорсозии қобилияти танзимкунанда буд. Ақле, ки муддати тӯлонӣ ҷуброн мекард, мувозинати худро барқарор кард.
Таҷрибаи бемори маро аз нуқтаи назари эволютсионӣ фаҳмидан мумкин аст. Тамоюли системаҳои зинда ба ҷуброн кардан, на дарҳол ноком шудан, афзалияти бунёдии биологӣ ва психологиро инъикос мекунад: зинда мондан дар айни замон аксар вақт аз нигоҳ доштани функсияи оптималӣ дар тӯли тамоми умр бартарӣ дорад, ҳатто агар ин маънои онро дорад, ки зарар бо мурури замон ҷамъ мешавад. Идомаи фаъолият сарфи назар аз ҷамъшавии шиддат метавонад нисбат ба сигнали изтироб барвақттар муфидтар бошад.
Ҳамин принсип дар бисёр сатҳҳои биология амал мекунад. Ҳуҷайраҳо сарфи назар аз ҷамъшавии мутатсияҳо тақсимшавиро идома медиҳанд, агар ин тамомияти матоъро нигоҳ дорад. Вақте ки шабакаҳо вайрон мешаванд, схемаҳои асаб минтақаҳои ҳамсояро ҷалб мекунанд ва системаҳои психологӣ, вақте ки муҳитҳо аз ҳад зиёд мешаванд, диққати худро ба талаботҳои фаврӣ маҳдуд мекунанд.
ВВақте ки ман паёмеро гирифтам, ки ба ман гуфт, ки модарам метастазҳои мағзи сарро инкишоф додааст, он ҳамчун хати тақсимот байни як ҳаёт ва ҳаёти дигар ҳис мекард. Аммо он чизе, ки бо ман монд, на танҳо худи ташхис, балки фаҳмидани он, ки он дар ҳикоя хеле дер расидааст. То он даме, ки ин калимаҳо дар телефони ман пайдо шуданд, беморӣ аллакай моҳҳо, шояд солҳо ҳаёти ӯро ташаккул медод, дар ҳоле ки ҷисми ӯ ба тавре ки ҳеҷ яке аз мо дида наметавонист, мутобиқ шуданро идома дод. Ин хабар ногаҳон эҳсос шуд; он чизе ки ошкор кард чизе ҷуз.
Ин фаҳмиш тарзи фикрронии ман дар бораи суботи намоёнро тағир дод. Дар тӯли солҳо, ман худамро дидам, ки дар бисёр муҳитҳои гуногун ба ҳамон мушоҳида бармегардам. На аз он сабаб, ки саратон ва фишори равонӣ як падида мебошанд, на аз он сабаб, ки онҳо аз механизмҳои якхелаи биологӣ ба вуҷуд меоянд, балки аз он сабаб, ки ҳарду чизи асосиро дар бораи системаҳои зинда ошкор мекунанд: коре, ки барои нигоҳ доштани функсия зарур аст, аксар вақт ҳангоми муваффақ шуданаш камтар намоён аст.
Фаҳмидани ин ба мо имкон намедиҳад, ки ҳар як шикастро пеш аз рух додани он пешбинӣ кунем. Аммо он метавонад чизеро, ки мо ба он диққат медиҳем, тағир диҳад. Аввалин аломатҳои шиддат аксар вақт ба осонӣ нодида гирифта мешаванд, зеро онҳо ҳамчун мутобиқсозии муқаррарӣ пинҳон мешаванд. Ҳаёт дар атрофи он чизе, ки зарур мешуморад, торафт бештар ташкил мешавад. Он чизе, ки таъҷилӣ аст, ба аз байн бурдани он чизе, ки барқароркунанда аст, оғоз мекунад ва тангшавии натиҷа метавонад ба осонӣ бо фидокорӣ, маҳсулнокӣ ё устуворӣ хато карда шавад.
Аз ин рӯ, ғамхорӣ на вокуниш ба изтироби намоёнро дар бар мегирад. Он инчунин маънои иштирок карданро дорад, ки тадриҷан аз байн меравад: имкониятҳо барои истироҳат, лаҳзаҳои кунҷковӣ, сарчашмаҳои пайвастшавӣ ва навсозӣ. Чизҳое, ки ба ҳаёт амиқ, матоъ ва маъно мебахшанд, аксар вақт аввалин чизест, ки дар кӯшиши идома додан таслим мешаванд.
Шояд ин аст, ки чаро фурӯпошӣ аксар вақт ногаҳон эҳсос мешавад. Он чизе, ки мо шоҳиди он ҳастем, на оғози нокомӣ, балки авҷи давраи тӯлонии манзил аст. Мо лаҳзаеро мушоҳида мекунем, ки сохтор ба он роҳ медиҳад, на он солҳое, ки барои якҷоя нигоҳ доштани он сарф шудааст.
